كافر فاسق مشرك و انّه يحشر مع فرعون فى اشدّ العذاب غدوّا و عشيّا ثم قال اما و اللّه انّى لأنفس على اجساد اصيبت معه النّار » ، « 1 » ( 25 ) ص 153 س 4 ، « در سنهء ثمان و سبعين و مائتين كه ظهور قرامطه بود » ، اين تاريخ مطابق قول جمهور مورّخين است مانند طبرى و ابن الأثير و غيرهما كه عموما ابتداء امر قرامطه را در ضمن حوادث اين سنه ذكر كرده‌اند ، ولى شكّى نيست كه مراد مورّخين مذكور آن بوده كه انتشار امر قرامطه و شهرت كار ايشان در اين سنه رسما مشهود دربار خلافت بغداد گرديد « 2 » و الّا شكّى نيست كه مدّتها قبل از تاريخ مذكور دعوت قرامطه شروع شده بوده است ، مسعودى در كتاب التّنبيه و الأشراف ص 395 تصريح كرده كه دعوت قرامطه در سنهء دويست و شصت در اصفهان تأسيس يافت ، و نيز از اتّعاظ الحنفاء مقريزى ص 102 بالصّراحة مستفاد مىشود كه در سنهء 264 مدّتى بوده كه دعوت قرامطه در عراق بتوسّط حسين اهوازى ( اوّلين دعاة آن فرقه قبل از قرمط و عبدان ) پيشرفت كرده بوده است ، ( 26 ) ص 153 س 5 ، « و اوّل ايشان حمدان قرمط بود » ، مقصود حمدان بن الأشعث ملقّب بقرمط است كه نام « قرامطه » باشهر اقوال از

--> ( 1 ) براى شرح‌حال ابو الخطّاب اسدى و تفصيل مذهب او و اتباع و اشياع او علاوه بر فرق الشّيعهء نوبختى و مقالات الأسلاميّين اشعرى كه در متن بدانها اشاره شد رجوع شود بكتب ذيل : رجال كشّى طبع بمبئى ص 187 - 199 ، 225 - 226 ، 298 ، 352 ، و تبصرة العوام ص 420 ، و خطط مقريزى ج 4 ص 174 ، و رجال ميرزا محمّد استرابادى ص 323 - 326 ، و رجال ابو على ص 294 ، و رجال مير مصطفى تفرشى ص 335 ، و از مآخذ اروپائى به « مذهب دروز » دساسى ج 1 ص 440 - 441 ، و رسالهء قرامطهء دخويه ص 13 ، و دائرة المعارف اسلام در عنوان « ابو الخطّاب » ج 1 ص 99 بقلم هوتسما ، و در عنوان « خطّابيّه » ج 2 ص 986 - 987 بقلم مرگليوث ، ( 2 ) رجوع شود برسالهء « قرامطهء بحرين » دخويه ص 31 - 32 ،